Szymon obudził się, zanim kogut zapiał po raz drugi. Przeciągnął się i nasłuchiwał przez moment, ale wszyscy w domu jeszcze spali.
Trzy tygodnie temu wyruszył z synami z Cyreny do Jerozolimy na święto Paschy, choć do tej podróży przygotowywał się od kilku lat. Planował ją jeszcze wtedy, gdy żyła jego żona, Miriam, lecz jej choroba powstrzymała jego zamiary.
Dopiero po jej śmierci...
Odwrócił się na bok. Synowie jeszcze pochrapywali na siennikach obok jego łóżka, przymknął więc oczy. Trudy podróży z Cyreny powoli opuszczały znużone ciało. Szesnaście dni w drodze i dwa dni czekania na wiatr w porcie. Jedna noc, podczas której Szymon był pewien, że morze połamie statek na pół — a wszystko po to, by obchodzić Paschę w Jerozolimie. Podróż była kosztowna, ale dla niego konieczna. Synowie po raz pierwszy mieli zobaczyć Święte Miasto.
Gdy wyruszyli z Cyreny, przyłączyli się do większej grupy żydowskich pielgrzymów. W Apollonii wsiedli na statek handlowy, by po dziesięciu dniach żeglugi dotrzeć do Jafy. Stamtąd pozostawała już droga lądem, przez okolice Bet-Choron, aż do Jerozolimy. Znajomi z diaspory pomogli mu znaleźć gospodarza na wschodnim zboczu Góry Oliwnej, w okolicach Betfage. Za odpowiednią opłatą wynajął im pokój mimo ogromnej liczby pielgrzymów ściągających na święto.
Szymon podniósł się cicho i sięgnął do sakwy, w której trzymał modlitewne okrycie z frędzlami oraz rzemyki tefilin. Wyszedł na niewielki dziedziniec domu.
Powietrze było chłodne, przesycone zapachem wilgotnej ziemi i cichym szmerem oliwnych drzew. Nad wzgórzami dopiero zaczynał blednąć nocny granat. Gdzieś w oddali odezwał się pies, po jakimś czasie odpowiedział mu drugi. Jerozolima za grzbietem Góry Oliwnej jeszcze nie dawała o sobie znać, jakby i ona zbierała siły przed dniem, który miał ściągnąć ku niej tłumy. Szymon zwrócił w jej stronę twarz.
Owinął rzemyk wokół lewego ramienia, potem wokół dłoni. Robił to powoli, niemal bez patrzenia, ruchem ćwiczonym od dziesięcioleci.
— Słuchaj, Izraelu...
Słowa popłynęły półgłosem. Zwykle przychodziły łatwo. Tego ranka jednak zatrzymał się po kilku zdaniach. Co miał powiedzieć Bogu oprócz wyuczonych słów, gdy serce gniotło bolesne wspomnienie utraty tej, którą tak bardzo miłował?
Miriam.
Jeszcze kilka lat temu mówiła, że kiedy Aleksander dorośnie, a Rufus przestanie gubić sandały co drugi dzień, wszyscy pojadą na pielgrzymkę. Szymon roześmiał się cicho na to wspomnienie. Rufus rzeczywiście gubił wszystko: sandały, pasek, nóż do chleba, raz nawet pieniądze, które dostał na targ. Miriam jednak zawsze znajdowała zgubę.
— Gdyby kiedyś zgubił samego siebie, też byś go znalazła — powiedział jej wtedy.
— Oczywiście — odparła. — Jest za głośny, żeby długo pozostawać zgubionym.
Uśmiech zniknął z twarzy Szymona równie szybko, jak się pojawił. Nie doczekała tej podróży.
Kiedy przyszła choroba, początkowo nikt nie podejrzewał niczego złego. Ot, zwykła gorączka, osłabienie. Kilka dni odpoczynku i wszystko miało wrócić do porządku. Ale nie wróciło.
Szymon pamiętał zapach ziół gotowanych przez kobiety z sąsiedztwa. Pamiętał lekarza potrząsającego głową. Pamiętał noc, podczas której siedział przy posłaniu Miriam i powtarzał modlitwy, choć pod koniec nie wiedział już, czy mówi do Boga, czy próbuje przekonać samego siebie, że Bóg jeszcze słucha. Nie lubił wracać do tamtej nocy.
Przez wiele miesięcy po jej śmierci ludzie mówili mu rzeczy, które miały przynieść pocieszenie.
„Taka była wola Najwyższego.”
„Pan dał, Pan wziął.”
„Musisz być silny dla chłopców.”
Tak więc był silny. Prowadził gospodarstwo, pilnował interesów, wychowywał synów. Nie zaniedbywał szabatów ani świąt. Nie przestał się też modlić, choć jedno pytanie przez te wszystkie lata nie chciało zamilknąć: Po co człowiekowi dobroć, jeśli nie potrafi ochronić tego, co kocha?
Szymon podniósł wzrok ku jaśniejącemu niebu. Nie powiedział tych słów na głos. Nie należało mówić takich rzeczy, zwłaszcza tutaj.
Opuścił głowę. Za jego plecami zaskrzypiały drzwi.
— Ojcze?
Szymon odwrócił się. W progu stał Rufus, jeszcze zaspany, z włosami sterczącymi na wszystkie strony.
— Obudziłem cię?
— Nie. Aleksander kopnął mnie w żebra.
Z wnętrza domu dobiegło niewyraźne mruknięcie. Szymon uśmiechnął się pod nosem.
— Wracaj spać. Ja idę się przejść.
Rufus potarł twarz i zmrużył oczy.
— Ty? Przejść się?
— Czyżby w Cyrenie zakazano ojcom spacerów? — zażartował Szymon.
Rufus parsknął cicho.
— Nie. Tylko ty nigdy nie robisz niczego bez powodu.
Szymon popatrzył na niego z uśmiechem.
— W takim razie dziś zrobię wyjątek.
Rufus wzruszył ramionami i zniknął w domu.
Szymon dokończył modlitwę, zwinął tefilin i odłożył je do sakwy. Z ławy podniósł niewielki bukłak z wodą oraz kawałek chleba zawinięty w płótno. Gospodarz zostawił je tam wieczorem, twierdząc, że pielgrzym nie powinien wychodzić rano z pustymi rękami. Szymon zawahał się jeszcze, czy brać płaszcz, lecz w końcu zarzucił go na ramiona.
Wyszedł przez bramę, ale nie skręcił w stronę Jerozolimy. Poszedł między oliwki, w dół zbocza. Nie wiedział dokładnie dlaczego. Potrzebował jeszcze odrobiny ciszy.
Poranek przejął go chłodem, więc otulił się mocniej płaszczem. Gospodarstwo w rodzinnym mieście pozostawił wiernym sługom i nie zaprzątał sobie teraz głowy sprawami domowymi. Cieszył się pobytem w Judei bardziej, niż chciał przyznać, a jednak oczekiwana od lat pielgrzymka nie przyniosła mu spokoju.
Każdemu, kto pytał, powtarzał, że jedzie do Jerozolimy dla synów. Gdzieś w głębi wiedział jednak, że była jeszcze jedna przyczyna. Chciał stanąć przed Bogiem i przekonać się, czy Bóg nadal go słyszy.
Usiadł na murku okalającym gaj oliwny i zmarszczył gęste brwi. Czuł, że jest dokładnie w tym miejscu, w którym powinien być. Zwrócił spojrzenie ku Jerozolimie i pozwolił myślom płynąć swobodnie.
Nagle usłyszał lekki szelest, jakby jakieś zwierzę poruszyło listowie. Obejrzał się i zastygł czujnie. Nie. To nie było zwierzę. Raczej ktoś, komu ścierpnięte mięśnie kazały zmienić pozycję.
— Jest tu ktoś? — zapytał niespokojnie.
Cisza.
Szymon podniósł się z murku.
— Pokaż się.
Z początku nic się nie wydarzyło. Potem spomiędzy dwóch nisko rozgałęzionych oliwek dobiegł go krótki, urywany oddech. Szymon zrobił krok w tamtą stronę.
— Nie szukam kłopotów — odezwał się. — Ale jeśli zamierzasz siedzieć tam do południa, wolałbym wiedzieć, kim jesteś.
Gałęzie poruszyły się. Najpierw wynurzyła się z nich dłoń — brudna, pokryta zaschniętymi smugami krwi. Zaraz po niej pojawiła się twarz młodego chłopaka.
Był blady, choć skórę miał ciemną od słońca. Jedno oko zaczynało sinieć, warga była rozcięta, a tunika na ramieniu rozdarta. Patrzył na Szymona jak zwierzę, które nie wie jeszcze, czy człowiek wyciąga rękę, żeby je nakarmić, czy schwytać.
Szymon wrócił na murek. Wyciągnął zawiniątko z chlebem i położył je na kamieniach. Przyjrzał się chłopcu: zadrapania na dłoniach, rozdarta tunika, ślady ziemi na kolanach. Jeden sandał z zerwanym rzemieniem, przewiązany paskiem materiału.
Nie wyglądał jak człowiek, który wracał z nocnej zabawy. Wyglądał jak ktoś, kto uciekał.
Szymon przyjrzał mu się uważniej. Młodzieniec mógł mieć tyle lat co Aleksander. Może rok więcej, może dwa mniej. Ten sam jeszcze nie całkiem męski rys twarzy, ta sama gwałtowność ruchów, którą młodzi ludzie biorą za siłę. Kiedy chłopak uniósł twarz, Szymonowi przez ułamek sekundy wydało się, że widzi Aleksandra po jednej z jego dziecięcych bójek. Coś w nim zmiękło.
— Usiądź — powiedział łagodniej i zdjął z ramienia bukłak. — Chcesz wody?
Nieznajomy spojrzał na bukłak tak, jakby nie pił od bardzo dawna, ale nie wyciągnął ręki.
— Nie mam pieniędzy.
— Nie pytałem o pieniądze.
— Nie chcę jałmużny.
Szymon uniósł brew.
— To świetnie, bo nie zamierzałem jej dawać. Chciałem ci dać wodę.
Rzucił bukłak w jego stronę. Młody człowiek złapał go niezgrabnie i zaczął pić łapczywie. Kiedy wreszcie oderwał naczynie od ust, strużka wody pociekła mu po brodzie.
— Dziękuję — powiedział, próbując złapać oddech, po czym podszedł i oddał bukłak Szymonowi.
— Widzę, że znasz to słowo — odparł Szymon z uśmiechem.
Młody człowiek spojrzał na niego nieufnie.
— Jakie?
— „Dziękuję”.
Cień uśmiechu pojawił się na twarzy nieznajomego, ale szybko zniknął. Szymon sięgnął do zawiniątka i odłamał kawałek chleba.
— Jedz.
— Nie trzeba.
— To nie była propozycja.
Chłopak zawahał się, po czym wziął chleb. Jadł w milczeniu, a Szymon obserwował go ukradkiem.
— Jak masz na imię? — zapytał.
Nieznajomy milczał.
— Ja mam na imię Szymon.
Chłopak spojrzał na niego podejrzliwie.
— Po co mi to mówisz?
— Żebyś wiedział, kto dał ci wodę i chleb.
Nieznajomy spuścił wzrok.
— Masz rodzinę? — zapytał Szymon.
— Mam.
— W Jerozolimie?
Chłopak nie odpowiedział.
— Brata? Siostrę?
Młodzieniec zacisnął szczękę. Szymon od razu to zauważył.
— Brata — powiedział bardziej, niż zapytał.
Chłopak spojrzał na niego ostro.
— To nie twoja sprawa.
Szymon cofnął głowę.
— Rzeczywiście. Nie moja.
Gdzieś ponad nimi zaszeleściły liście oliwek. Po pewnym czasie chłopak odezwał się cicho:
— Starszy.
— Twój brat?
Młodzieniec skinął głową.
— Starszy.
— Gdzie jest?
Dłonie chłopaka zacisnęły się na kawałku chleba.
— Nie wiem.
Nagle zerwał się gwałtownie.
— Muszę wracać.
— Dokąd?
— Do miasta.
Szymon zmarszczył brwi.
— Przed chwilą wyglądałeś, jakbyś chciał uciec od miasta jak najdalej.
— Muszę kogoś zobaczyć.
— Kogo?
Wtedy z daleka dobiegły ich głosy. Twarde, urywane komendy. Młodzieniec odwrócił głowę i pobladł.
— Muszę iść — wyszeptał, robiąc krok w tył.
— Zaczekaj.
Szymon odwrócił się w stronę głosów, zastanawiając się, kto o tak wczesnej godzinie zbliża się drogą. W tej samej chwili poczuł gwałtowne szarpnięcie na ramieniu. Odwrócił się zaskoczony. Jego płaszcz był już w rękach chłopaka.
— Co ty robisz?!
Wyciągnął rękę, ale młodzieniec zarzucił płaszcz na ramiona i poderwał się do biegu. W jego oczach nie było triumfu, raczej strach i wstyd.
— Przepraszam! — wyrzucił z siebie i wbiegł między drzewa.
— Hej! Zatrzymaj się!
Szymon ruszył za nim dwa kroki, ale młodzieniec nawet się nie obejrzał. Po chwili zniknął między oliwkami.
Szymon stał bez ruchu, najpierw z niedowierzaniem, potem jego twarz stężała.
— No, oczywiście — mruknął, zaciskając zęby. — Nakarm człowieka. Daj mu wodę. A on ukradnie ci płaszcz.
Z oddali nadal dochodziły głosy.
— Wiedziałem — powiedział pod nosem. — Wiedziałem, że nie powinienem był się w to mieszać.
Pierwszy raz tego ranka naprawdę się rozgniewał. Mógł wrócić do synów, ale jak wytłumaczyć stratę płaszcza? On, zawsze rozsądny, dał się okraść chłopakowi w wieku Aleksandra.
Głosy przybliżały się. Słychać było już stukot końskich kopyt.
Zza zakrętu wynurzył się rzymski patrol. Dwóch żołnierzy szło pieszo, trzeci jechał konno. Nie spieszyli się, ale rozglądali uważnie po gaju i poboczu drogi. Ten na koniu pierwszy dostrzegł Szymona.
— Ty!
Szymon znieruchomiał. Żołnierz podjechał bliżej.
— Widziałeś tu młodego mężczyznę?
Pytanie było proste. Odpowiedź również powinna być prosta.
Szymon już otworzył usta, ale przed oczami stanęła mu twarz chłopaka: rozcięta warga, posiniaczone oko, dłoń zaciśnięta na chlebie i to jedno krótkie spojrzenie, zanim zniknął z jego płaszczem między drzewami.
Wystarczyło wskazać kierunek. Może nawet odzyskałby płaszcz.
— Młodego? — powtórzył, zyskując na czasie.
Żołnierz zmrużył oczy.
— Ranny. Podarta tunika.
Szymon poczuł nieprzyjemny skurcz w żołądku.
— Przechodziło tędy wielu ludzi — odpowiedział ostrożnie.
Żołnierz spojrzał na niemal pustą drogę.
— O tej porze?
Szymon wzruszył ramionami.
— Pielgrzymi.
Jeden z pieszych żołnierzy wszedł kilka kroków między oliwki.
— Szukamy człowieka, który może być niebezpieczny — dodał jeździec. — Jeśli go widziałeś, lepiej dla ciebie, żebyś powiedział.
Szymon zacisnął dłonie. Rozsądek podpowiadał jedno. Chłopak go okradł. Uciekł przed patrolem. Być może rzeczywiście był przestępcą.
A jednak...
Mógł go wydać. Powinien go wydać.
— Nie wiem, kogo szukacie — powiedział w końcu.
Serce uderzało mu mocno. Żołnierz przyglądał mu się jeszcze przez moment. Już miał coś powiedzieć, gdy drugi wrócił spomiędzy drzew.
— Nic.
Jeździec westchnął.
— Jeśli go zobaczysz, zgłoś straży.
Szymon skinął głową, a patrol ruszył dalej. Dopiero kiedy stukot kopyt zaczął cichnąć, wypuścił powietrze. Stał nieruchomo, patrząc za żołnierzami, potem odwrócił się w stronę gaju.
— Głupiec — mruknął.
Nie był pewien, czy mówi o chłopaku, czy o sobie. Przecież wystarczyło powiedzieć prawdę.
Nie skłamał. Tak przynajmniej sobie wmówił. Po prostu nie powiedział wszystkiego.
Ale kiedy ruszył w stronę Jerozolimy, ta różnica wcale nie poprawiała mu nastroju.
* * *
Gdy zbliżał się do bram miasta, spodziewał się gwaru, ale tumult był większy niż zwykły rozgardiasz związany z przygotowaniami do święta. Ludzie zbierali się grupkami, zatrzymywali przechodniów, przekrzykiwali się, wskazywali coś w stronę ciasnych uliczek. Co chwilę ktoś przebiegał obok Szymona, jakby obawiał się, że jeśli dotrze za późno, ominie go coś ważnego.
— Co się stało? — zapytał mężczyznę niosącego kosz.
— Skazańców prowadzą.
Szymon skrzywił się.
— I dlatego wszyscy biegną?
Mężczyzna spojrzał na niego ze zdziwieniem.
— Jednego z nich dopiero co skazał Piłat. Tego Galilejczyka.
— Jakiego Galilejczyka?
— Jezusa. Tego nauczyciela.
Szymon wzruszył ramionami. Imię nic mu nie mówiło. Możliwe, że słyszał je w ostatnich dniach, lecz Jerozolima była pełna opowieści o nauczycielach, prorokach, sporach i cudach, o których każdy mówił co innego.
Nie zamierzał dołączać do tłumu. Nie należał do tych, którzy na wieść o egzekucji porzucali swoje sprawy tylko po to, by popatrzeć na cudzą śmierć. Przyspieszył kroku, chcąc ominąć zamieszanie boczną drogą.
I wtedy dostrzegł płaszcz.
Z początku mignął mu jedynie skrawek materiału między ramionami dwóch mężczyzn. Ten sam kolor. Ta sama szeroka, ciemniejsza lamówka przy brzegu.
Jego płaszcz.
Zatrzymał się. Serce uderzyło mu mocniej.
— Nie może być...
Przepchnął się kilka kroków w stronę tłumu, ale płaszcz zniknął mu z oczu. Szymon stanął na palcach, próbując wypatrzyć go ponad głowami ludzi.
— Przepraszam. Przesuńcie się! Z drogi.
Ktoś zaklął pod nosem.
— Wszyscy chcą widzieć!
— Ja nie chcę niczego widzieć.
Przecisnął się między ludźmi i wtedy zobaczył go ponownie. Tym razem wyraźnie.
Chłopak z gaju oliwnego.
Miał płaszcz narzucony wysoko na ramiona, niemal pod samą szyję. Pod materiałem ukrył podartą tunikę i ślady pobicia. Na jego widok gniew wrócił do Szymona z całą siłą.
— Ty!
Chłopak drgnął i odwrócił głowę. Ich spojrzenia spotkały się ponad ramionami ludzi. Najpierw w jego oczach pojawił się strach, potem rozpoznanie. Natychmiast rzucił się w bok.
— Stój!
Szymon ruszył za nim.
Tłum zagęszczał się coraz bardziej. Ludzie napierali z obu stron ulicy. Słychać było krzyki żołnierzy, płacz kobiet i chrapliwe nawoływania gapiów. Chłopak przedzierał się ku przodowi, ale Szymon nie spuszczał go z oczu.
— Oddaj mój płaszcz!
Ktoś potrącił go barkiem. Szymon odepchnął człowieka na bok i przecisnął się dalej.
Wtedy tłum nagle rozstąpił się przed nim.
Szymon po raz pierwszy zobaczył skazańców.
Było ich trzech. Dwóch szło pod strażą, z trudem utrzymując ciężkie belki. Trzeci zataczał się kilka kroków dalej, niemal uginając pod własnym ciężarem.
Szymon zaledwie przesunął po nich wzrokiem. Nie obchodziło go, kim byli ani za co ich skazano. Widział tylko swój płaszcz.
Chłopak był już blisko jednego ze skazańców.
Za blisko.
— Hej! — krzyknął Szymon i zrobił jeszcze jeden krok.
W tej samej chwili silna dłoń zacisnęła się na jego ramieniu.
— Ty!
Szymon odwrócił się gwałtownie.
Rzymski żołnierz patrzył na niego bez cienia pytania w oczach.
— Puść mnie.
Żołnierz pociągnął go w stronę ulicy.
— Powiedziałem, puść! — powtórzył Szymon, próbując wyrwać ramię.
Rzymianin wskazał za siebie.
— Pomóż mu.
Szymon spojrzał we wskazanym kierunku.
Dopiero wtedy naprawdę zobaczył człowieka stojącego kilka kroków dalej.
Skazaniec był tak wyczerpany, że chwiał się pod ciężarem belki. Twarz miał poranioną, włosy sklejone potem i krwią, a na głowie tkwił cierniowy wieniec. Szymon cofnął się odruchowo.
— Nie! To nie moja sprawa.
Rzymianin szarpnął go mocniej.
— Teraz już twoja.
Szymon obejrzał się przez ramię.
Chłopak zniknął w tłumie.
A wraz z nim płaszcz.
— To wszystko przez niego — syknął pod nosem.
Żołnierz ściągnął belkę z ramion skazańca i pchnął ją ku Szymonowi. Drewno uderzyło go w bark tak mocno, że zachwiał się pod jego ciężarem.
Przez moment nie czuł niczego poza bólem i ciężarem drewna.
Potem podniósł głowę.
Skazaniec spojrzał na niego.
Ich wzrok spotkał się.
I w tej jednej chwili Szymon zapomniał o płaszczu.
* * *
Pierwsze kilka kroków przeszedł w milczeniu. Belka była cięższa, niż się spodziewał. Drewno wpijało mu się w bark, a każdy nierówny kamień pod stopą zmuszał do szukania równowagi. Tłum falował po obu stronach ulicy, napierał, cofał się, wyciągał szyje.
Szymon zacisnął zęby. Nie należał do tych, którzy łatwo dawali po sobie poznać ból. Sama sytuacja wydawała mu się tak nieprawdopodobna, że aż nierzeczywista. On, przybysz z innego miasta, nieuwikłany w sprawy Jerozolimy, dźwigał teraz symbol hańby.
Po chwili usłyszał obok siebie ciężki oddech.
Jezus szedł kilka kroków dalej, pilnowany przez żołnierzy. Bez belki poruszał się nieco pewniej, ale tylko nieco. Co chwilę potykał się, jakby ciało odmawiało mu posłuszeństwa. Szymon patrzył na niego ukradkiem.
Widział już pobitych ludzi. Widział rany po chłostach. Widział twarze tych, którzy wiedzieli, że zaraz umrą. Ale ten człowiek wyglądał inaczej. Nie spokojniej. Nie dumniej. Raczej jak ktoś, kto przestał walczyć o siebie i przyjął to, co miało nadejść.
To zirytowało Szymona bardziej, niż powinno.
— Czemu nic nie mówisz? — mruknął pod nosem.
Nie wiedział nawet, czy kieruje te słowa do Jezusa, czy do samego siebie.
Ktoś z tłumu splunął w stronę skazańca. Ktoś inny krzyknął:
— Prorok! Pokaż teraz swoją moc!
Rozległ się śmiech. Kilka drobnych kamieni posypało się w ich stronę. Jeden z odłamków trafił Szymona w ramię. Dopiero wtedy zauważył, że jego ubranie poplamiła krew z belki. Szyderstwo nie było wymierzone w niego, a jednak bolało. Jednocześnie budziło w nim pogardę do tłumu, który z bezpiecznej odległości miotał obelgi.
I wtedy znów zobaczył płaszcz.
Mignął między ludźmi po lewej stronie, a gniew natychmiast do niego wrócił.
Chłopak nie uciekł. Przeciwnie, przepychał się wzdłuż kolumny. Szymon już chciał krzyknąć, ale coś zdławiło mu głos.
Młodzieniec nie patrzył na niego.
Patrzył na jednego z dwóch pozostałych skazańców.
Szedł wzdłuż tłumu, potykał się, znikał na moment za plecami ludzi, po czym znów się pojawiał. Uparcie trzymał się jednak blisko kolumny.
Wtedy Szymon zobaczył twarz skazańca.
Mężczyzna był młody, choć starszy od chłopaka z gaju. Na jednym policzku miał podobną bruzdę przy ustach. Ten sam kształt nosa. Te same ciemne oczy.
Szymon odruchowo zwolnił.
— Ruszaj! — wrzasnął żołnierz.
Belka szarpnęła go w dół. Szymon zrobił kolejny krok.
Chłopak podbiegł bliżej.
— Eleazar!
Skazaniec uniósł głowę. Wargi mu zadrżały.
— Joel?
Szymon poczuł chłód mimo narastającego ciepła.
A więc brat.
W jednej chwili wróciły do niego słowa z gaju.
„Muszę kogoś zobaczyć.”
„Starszy.”
„Nie wiem, gdzie jest.”
Teraz wiedział.
Joel próbował zbliżyć się jeszcze bardziej, ale żołnierz odepchnął go drzewcem włóczni.
— Cofnij się!
— Eleazar!
Skazaniec odwrócił głowę.
Przez moment patrzyli na siebie. Nie było w tym spojrzeniu gniewu, tylko coś, co Szymon znał aż za dobrze.
Pożegnanie.
Joel przycisnął płaszcz mocniej do piersi.
Jego płaszcz.
Szymon poczuł, że coś w nim pęka. Jeszcze przed chwilą widział złodzieja. Teraz widział syna. Brata. Przerażonego chłopaka, który chciał tylko podejść wystarczająco blisko, żeby człowiek prowadzony na śmierć zobaczył znajomą twarz.
Odwrócił wzrok.
Nagle zrobiło mu się wstyd własnego gniewu.
Nie dlatego, że chłopak nie zrobił nic złego. Zrobił. Ale Szymon znał jedynie mały fragment jego historii, a już zdążył wydać wyrok na całość.
Belka zsunęła mu się z ramienia. Poprawił ją gwałtownym ruchem.
Jezus spojrzał na niego.
Szymon znów napotkał jego wzrok. Tym razem trwało to dłużej. Nie było w nim oskarżenia.
I właśnie to było najtrudniejsze.
Słowa z poranka wróciły do niego jak źle rzucony kamień.
„Wiedziałem, że nie powinienem się mieszać.”
„Nakarm człowieka, a on cię okradnie.”
„To wszystko przez niego.”
A przecież gdyby nie Joel, nie byłoby go tutaj. Nie szedłby tą drogą. Nie niósłby tej belki. Nie patrzyłby teraz na człowieka, którego jeszcze godzinę temu nie znał.
Po raz pierwszy przemknęła mu przez myśl rzecz dziwna, niemal niedorzeczna.
Może nie wszystko, co przychodzi jako krzywda, kończy się krzywdą.
Może czasem człowiek trafia na drogę, której sam nigdy by nie wybrał, i właśnie tam znajduje coś, czego szukał od lat.
Szymon spojrzał przed siebie. Droga wznosiła się ku miejscu egzekucji. Joel nadal szedł przy tłumie. Eleazar co jakiś czas odwracał głowę.
Jezus po prostu szedł.
Szymon mocniej objął belkę.
Tym razem nie dlatego, że kazał mu żołnierz.
* * *
Droga skończyła się zbyt szybko. Szymon ledwie zdążył przywyknąć do ciężaru belki, gdy żołnierz wyrwał mu ją z rąk.
— Wystarczy.
Jedno słowo, rzucone obojętnie, jakby chodziło o worek zboża.
Szymon cofnął się o krok i nagle nie wiedział, co zrobić z rękami. Przez ostatnie minuty miał jedno zadanie: nieść. Teraz mógł odejść. Powinien odejść. A jednak został.
Patrzył, jak żołnierze układają belki na ziemi. Tłum ścisnął się wokół miejsca kaźni. Jedni stali w milczeniu, inni szeptali, jeszcze inni patrzyli z tą szczególną ciekawością, której Szymon nigdy nie rozumiał.
Dostrzegł Joela. Chłopak stał kilka kroków dalej, nadal owinięty jego płaszczem. Nie próbował już uciekać. Wpatrywał się tylko w brata.
Eleazar leżał na ziemi.
Joel drgnął, kiedy rozległ się pierwszy krzyk.
Szymon zamknął oczy. Nie chciał patrzeć, lecz po chwili znów je otworzył. Sam nie wiedział dlaczego. Może dlatego, że odwrócenie wzroku nagle wydało mu się czymś gorszym niż patrzenie.
Jezusa przybito pośrodku.
Kiedy podnoszono krzyż, Szymon poczuł znajomy ucisk w gardle. Przypomniał sobie Miriam. Nie ostatnią noc, lecz wcześniejszą — tę, kiedy ścisnęła jego dłoń i powiedziała, że się boi. Odpowiedział wtedy, że nie ma czego.
Skłamał.
Bał się bardziej niż ona.
Teraz patrzył na człowieka wiszącego przed nim i po raz pierwszy od lat pomyślał, że może Bóg nie stoi po drugiej stronie cierpienia. Może jest w samym jego środku.
Obok poruszył się Joel. Szymon spojrzał na niego. Chłopak płakał bezgłośnie, jak ktoś, komu zabrakło już siły nawet na szloch.
Szymon podszedł bliżej. Joel zauważył go dopiero wtedy, gdy ich ramiona prawie się zetknęły. Pobladł i natychmiast chwycił poły płaszcza.
— Ja...
Szymon nic nie powiedział. Joel zaczął zdejmować płaszcz.
— Oddam.
Szymon spojrzał na materiał. Na rozdarcie przy brzegu. Na ciemną plamę krwi. Potem na twarz chłopaka.
— Zostaw.
Joel zmarszczył brwi.
— Ukradłem ci go.
— Wiem.
— Więc...
— Jest ci potrzebny.
Chłopak zamilkł. Po chwili znów spojrzał na krzyż brata.
— To przeze mnie — powiedział tak cicho, że Szymon ledwie go usłyszał.
— Co?
Joel zacisnął pięści pod płaszczem.
— Powinienem był zostać. Kiedy przyszli, uciekłem.
— Każdy by uciekał.
— On nie zdążył.
— To nie znaczy, że powinieneś wisieć obok niego.
Joel spojrzał na niego z bólem.
— Nie rozumiesz.
Szymon chciał odpowiedzieć, że rozumie więcej, niż chłopakowi się wydaje, ale wtedy z krzyża dobiegł słaby, ochrypły głos. Eleazar.
— My... sprawiedliwie...
Joel znieruchomiał. Szymon również.
Eleazar mówił do drugiego skazańca. Do Jezusa. Każde słowo przychodziło mu z trudem. Przyznawał się. Nie usprawiedliwiał się, nie przeklinał Rzymian, nie obwiniał brata.
Joel zrobił krok do przodu.
— Eleazar...
Tamten jednak patrzył na Jezusa.
I wtedy wypowiedział słowa, których Szymon nie zapomniał już nigdy. Prostą, bezbronną prośbę, żeby Jezus o nim pamiętał.
Szymon spojrzał na człowieka pośrodku i czekał, sam nie wiedząc na co.
Jezus uniósł głowę. Jego głos był cichy, ale wyraźny.
Odpowiedział Eleazarowi.
Szymon spojrzał na Joela. Chłopak miał szeroko otwarte oczy, jakby pierwszy raz od wielu godzin zaczerpnął powietrza. Nie uśmiechnął się, ale z jego twarzy zniknęła rozpacz. Nie cała. Tylko ta jej część, która mówi człowiekowi, że wszystko jest już stracone.
Szymon znów spojrzał na Jezusa i przypomniał sobie poranne pytanie: po co człowiekowi dobroć, skoro nie potrafi ochronić tego, co kocha?
Przez lata szukał odpowiedzi. Teraz zrozumiał, że źle pytał.
Dobroć nie zawsze chroni przed cierpieniem. Czasem wchodzi w nie razem z człowiekiem. Czasem niesie jego ciężar. Czasem zostaje przy nim do końca.
Szymon opuścił głowę.
Po raz pierwszy od śmierci Miriam nie pytał Boga: „Dlaczego?”.
Pomyślał tylko:
„Byłeś tam.”
Ta myśl zabolała go bardziej niż wszystkie poprzednie, ale po raz pierwszy nie był to pusty ból.
Joel stał obok. Płaszcz Szymona osłaniał jego ramiona. Nad nimi wisieli trzej skazańcy, a Szymon wiedział już, że tego dnia nie wróci do synów taki sam.
* * *
Kiedy wrócił, słońce stało już wysoko.
Aleksander pierwszy wybiegł mu naprzeciw.
— Ojcze! Gdzie byłeś?
Rufus pojawił się zaraz za nim.
— Mówiłeś, że wrócisz przed południem.
Szymon zatrzymał się przed wejściem. Dopiero teraz poczuł, jak bardzo jest zmęczony.
Synowie patrzyli na niego z narastającym zdziwieniem.
— Co ci się stało? — zapytał Aleksander.
Szymon spojrzał na swoją tunikę. Kurz, pot, ciemne smugi na ramieniu. Nie wiedział, czyja była krew — Jezusa, jego własna, a może obu.
Rufus zmarszczył brwi.
— Gdzie twój płaszcz?
Szymon uniósł wzrok.
Jeszcze rano wyobrażał sobie tę chwilę i czuł wstyd. On, który zawsze przestrzegał synów przed obcymi, uczył ich pilnować sakiewki, nie ufać zbyt łatwo i nie dawać się zwodzić pięknym słowom, sam dał się okraść chłopakowi ledwie starszemu od Aleksandra.
Teraz jednak samo wspomnienie wydało mu się odległe.
— Dałem go komuś — powiedział.
Aleksander spojrzał na niego podejrzliwie.
— Dałeś?
Szymon zawahał się. Potem na jego twarzy pojawił się cień uśmiechu.
— Ostatecznie tak.
Rufus otworzył usta, ale Aleksander szturchnął go łokciem.
— Co się wydarzyło?
Szymon spojrzał na obu synów. Przez chwilę chciał im wszystko opowiedzieć: o chłopaku ukrytym między oliwkami, o wodzie i chlebie, o skradzionym płaszczu, o rzymskiej dłoni zaciskającej się na jego ramieniu, o ciężarze drewna, o człowieku, którego prowadził tłum, o spojrzeniu, którego nie potrafił zapomnieć, o trzech krzyżach i o słowach wypowiedzianych ponad bólem.
Ale żadne zdanie nie wydawało się wystarczające.
— Spotkałem dziś człowieka — powiedział w końcu.
Rufus uśmiechnął się.
— Jednego?
Szymon spojrzał na niego.
— Jednego wystarczyło.
Syn spoważniał.
Szymon wszedł do środka. Na ławie leżał drugi płaszcz gospodarza, przygotowany na chłodniejszy wieczór, ale nie sięgnął po niego. Usiadł ciężko.
Aleksander podał mu wodę. Szymon wypił kilka łyków i zamknął oczy. Po chwili poczuł dłoń Rufusa na ramieniu.
— Ojcze?
— Tak?
— Wszystko dobrze?
Szymon otworzył oczy i długo patrzył na syna. Jeszcze wczoraj odpowiedziałby bez wahania. Dziś wiedział, że takie pytania rzadko mają proste odpowiedzi.
— Nie — powiedział.
Rufus drgnął.
Szymon położył dłoń na jego ręce.
— Ale będzie dobrze.
Aleksander usiadł obok. Przez chwilę żaden z nich się nie odzywał. Za otwartymi drzwiami poruszały się gałęzie oliwek. Szymon spojrzał w stronę Jerozolimy.
Przyjechał tu, bo chciał stanąć przed Bogiem w miejscu, o którym od dzieciństwa słyszał, że jest Jego mieszkaniem. Nie znalazł odpowiedzi w ciszy świątynnych murów.
Znalazł ją na drodze, pod ciężarem cudzego krzyża.
I po raz pierwszy od śmierci Miriam pomyślał o Bogu bez żalu. Nie dlatego, że wszystko zrozumiał.
Tylko dlatego, że już nie wydawał mu się daleki.